Samozatrudnienie stanowi alternatywne rozwiązanie dla osób pragnących pracować w jednym z krajów Unii Europejskiej. Już teraz, przed akcesją, osoby przedsiębiorcze mogą pracować w UE w charakterze samozatrudnionych, czyli:

• prowadząc działalność samodzielnie, bez zatrudniania innych osób, które wykonywałyby czynności związane bezpośrednio ze świadczonymi przez podatnika usługami (dopuszcza  się  natomiast  zatrudnianie  pracowników w charakterze pomocniczym, np. sekretarki czy kierowcy),
• nie świadcząc usług na rzecz ludności, a więc osób fizycznych (nie prowadzących działalności gospodarczej), lecz wyłącznie na rzecz firm i instytucji.

Krótko mówiąc, samozatrudnienie to prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek (np. malowanie mieszkań, wykonywanie projektów architektonicznych, konsulting), bez prawa do poszukiwania zatrudnienia na miejscowym rynku pracy.

Mimo że możliwość ta istniała od roku 1991 (Układ Europejski, art. 44 par. 4), przepis ten przez wiele lat był praktycznie niewykorzystywany. Państwa Unii Europejskiej argumentowały, że podjęcie samozatrudnienia bez posiadania wizy pobytowej jest niemożliwe, i jednocześnie wzbraniały się przed wydawaniem takich wiz dla osób ubiegających się o nie na podstawie biznesplanu prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Dopiero w 2001 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości umożliwił wykorzystywanie tego zapisu – wydał dwa orzeczenia w sprawie polskich obywateli chcących samozatru-dnić się w państwach Unii Europejskiej, których starania zostały odrzucone przez władze państw członkowskich.

Trybunał Sprawiedliwości zabronił powoływać się ambasadom odmawiającym wydania wizy pobytowej na następujące powody:

• związane z narodowością
• związane z krajem pobytu
• związane z procesem ograniczania emigracji
• związane z sytuacją ekonomiczną (na rynku pracy). Obywatele polscy, którzy otrzymają decyzję odmowną w sprawie uzyskania wizy pobytowej, mogą się odwołać do sądu państwa, którego ambasada wydała taką decyzję.

Jakie więc kroki przedsięwziąć w celu samozatrudnienia się? Przede wszystkim należy złożyć wniosek o wydanie wizy pobytowej w ambasadzie/konsulacie państwa, w którym chcemy pracować. Do wniosku należy dołączyć opis przedsięwzięcia w postaci rzetelnego biznesplanu oraz dowód posiadania odpowiednich środków finansowych. Następnym krokiem jest osiedlenie się w wybranym kraju i zarejestrowanie działalności gospodarczej na zasadach obowiązujących w danym kraju Unii Europejskiej. Należy pamiętać, że odpowiednia wiza z pozwoleniem na pobyt jest niezbędna do zarejestrowania działalności gospodarczej. Osoby mające wizy turystyczne otrzymają decyzję odmowną.

W celu uzyskania szczegółowych informacji o toku postępowania związanego z samozatrudnieniem należy kontaktować się z placówkami dyplomatycznymi państw członkowskich Unii Europejskiej w Polsce lub z biurami radców handlowych działających przy polskich ambasadach w państwach Unii Europejskiej.