formalności, Praca w Unii, prawo pracy, Rynek pracy

Rynek pracy w Unii Europejskiej

Obok swobody przepływu towarów, usług i kapitału – swoboda przepływu osób jest jedną z czterech wolności rynku wewnętrznego Unii Europejskiej. Prawo to obejmuje: prawo do iwobodnego poruszania się po terytorium krajów UE, prawo do poszukiwania zatrudnienia w innym państwie Wspólnot, prawo pobytu w państwie członkowskim w celu świadczenia pracy, prawo do pobytu w państwie członkowskim po ustaniu zatrudnienia. Prawo swobodnego przemieszczania się przysługuje obywatelom, którzy są: osobami korzystającymi z prawa do tworzenia przedsiębiorstw, pracownikami najemnymi lub osobami świadczącymi usługi na terytorium krajów UE.

Definicje pracownika i bezrobotnego w Unii Europejskiej: Pracownik – osoba, która w celu uzyskania wynagrodzenia Świadczy pod czyimś nadzorem usługę mającą wartość ekonomiczną. Termin „pracownik” dotyczy również osób pracujących na pół etatu, na okres stały lub czasowy. Osoby pracujące na pół etatu, czasowo, kilka godzin w tygodniu, są również pracownikami. Ponadto Trybunał orzekł, że osoba, która właśnie straciła pracę, ale jest w stanie podjąć inną, jest również pracownikiem. Bezrobotny – osoba, która aktywnie poszukuje pracy. Kraj członkowski posiada możliwość wydalenia takiej osoby ze swego terytorium wtedy, gdy nie znalazła ona pracy w ciągu sześciu miesięcy, chyba że udokumentuje, że poszukuje pracy i ma realną szansę ją dostać.

Zgodnie z art. 48 Traktatu Wspólnoty Europejskiej w przypadku pracowników pochodzących z państw członkowskich zakazana jest dyskryminacja ze względu na narodowość, płeć, wynagrodzenie i pozostałe warunki zatrudnienia. Pracownicy, którzy zamierzają się w przyszłości osiedlić w miejscu zatrudnienia, mogą skorzystać z pewnych praw. Zgodnie z art. 48 i prawem pochodnym rodziny pracowników (małżonkowie oraz dzieci do 21. roku życia będące na ich utrzymaniu) są upoważnione do korzystania z takich samych praw jak pracownik. Jeżeli dany pracownik podejmuje pracę w jednym z krajów UE, to jego rodzina ma prawo do podejmowania działalności na tych samych warunkach co on. Dzieci, które nie ukończyły 21. roku życia lub są na utrzymaniu rodziców, mają prawo do dostępu do powszechnej edukacji, nauki oraz wszelkiego rodzaju kursów szkolenia zawodowego. Dzieci pracownika mają takie samo prawo do traktowania jak dzieci obywateli państwa, w którym on pracuje.

A. Poszukiwanie pracy w państwach UE
Będąc obywatelem państwa należącego do Wspólnoty, mamy możliwość poszukiwania pracy w innym państwie członkowskim przebywając na jego terytorium bądź nie opuszczając granic kraju pochodzenia.

1. W pierwszym przypadku można wyjechać do innego kraju za okazaniem dowodu osobistego lub paszportu i przebywa tam 3 lub 6 miesięcy (w zależności od kraju) w celu poszukiwania pracy. Okres ten może się przedłużyć. Uzależniony jest od wnioskodawcy, który może udowodnić, że aktywnie poszukuje pracy i ma szansę, aby ją znaleźć.

Po znalezieniu pracy pracownik powinien ubiegać się o kartę pobytową, która wydawana jest zazwyczaj na okres 5 lat (jeśli umowa o pracę zawarta jest na czas nieokreślony). Pracownik może podjąć pracę bez oczekiwania na kartę pobytową, która zostanie wydana po upływie 7-14 dni od rozpoczęcia pracy.

Karta pobytowa może być wydana automatycznie, jeżeli osoba chcąca zamieszkać w danym kraju udokumentuje środki konieczne do życia, nie ubiega się o pomoc społeczną w kraju przyjmującym i nie stanowi zagrożenia dla porządku publicznego.

2. Gdy w roku 2004 będziemy chcieli znaleźć pracę w jednym z krajów Unii Europejskiej, który otworzy nam swój rynek pracy, nie wyjeżdżając z Polski będziemy mogli skorzystać z bazy danych systemu EURES (European Employment Service – Europejskie Służby Zatrudnienia). Program ten ma na celu ułatwienie swobodnego przepływu pracowników w granicach 17 krajów należących do EEA (Europejskiego Obszaru Ekonomicznego). Partnerami w programie są publiczne służby zatrudnienia, związki zawodowe oraz organizacje pracodawców. Współpraca tych instytucji jest koordynowana przez Komisję Europejską. )o celów statutowych programu należą: – informacja i konsultacje udzielane pracownikom pragnącym podjąć zatrudnienie w innym kraju, informacje o warunkach życia, szansach na rynku pracy w Europejskim Obszarze Ekonomicznym -pomoc pracodawcom w rekrutacji pracowników innych krajów -zapewnienie pomocy i doradztwa pracownikom zamieszkującym tereny przygraniczne.

System składa się z:

a. eurodawców (pracodawcy i instytucje pośredniczące w przekazywaniu pracy)
b. systemu telekomunikacyjnego (sieć i strona www) umożliwiającego dostęp do następujących usług:
–  baza danych, w której znajdziemy dostępne miejsca pracy w poszczególnych krajach
–  baza danych o warunkach pracy i życia w poszczególnych krajach
–  system poczty elektronicznej pozwalający na sprawne porozumiewanie się eurodawców w ramach całej sieci
c. doradców (ekspertów rynku pracy, którzy służą pomocą i wskazówkami).

Aby uzyskać odpowiedzi na pytania odnośnie do sytuacji na rynku pracy, zezwoleń na pobyt, wymaganych dokumentów, informacji nt. dostępnych prac oraz warunków pracy i kosztów edukacji i opieki zdrowotnej, porównywalności kwalifikacji, należy wejść na stronę internetową EURES:

http://www.europa.eu.int/eures/

B. System zabezpieczeń społecznych
Obecnie Polska posiada umowy bilateralne w zakresie zabezpieczenia społecznego z Francją, Belgią, Austrią i Luksemburgiem. Tylko osoby, które mogą wykazać się legalnym okresem pracy na terytorium któregoś z wyżej wymienionych państw, mają gwarancję sumowania okresów ubezpieczenia społecznego na prawo do świadczeń.

Zacznie wtedy obowiązywać Rozporządzenie nr 1408/71, które wyodrębnia cztery zasady koordynacji polityki w zakresie zabezpieczeń społecznych:
a. Zasada równego traktowania – osoby zamieszkałe na terytorium państwa członkowskiego, do których stosują się przepisy rozporządzenia, podlegają obowiązkom i korzystają z uprawnień wynikających z ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego na tych samych warunkach co obywatele tego państwa; pracownik migrujący ma wobec systemu takie same obowiązki jak obywatele państwa, w którym pracuje – na tych samych zasadach i w tej samej wysokości opłaca składki na ubezpieczenie; aby uzyskać prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, musi również spełniać identyczne warunki jak obywatele tego państwa (np. staż, wiek emerytalny);

b. Zasada stosowania ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego – wskazuje, które ustawodawstwo w odniesieniu do danego pracownika jest właściwe; osoba przemieszczająca się w celu podjęcia pracy podlega tylko jednemu ustawodawstwu, tj. ustawodawstwu tego państwa, w którym wykonywana jest praca, nawet jeśli osoba ta mieszka na terytorium innego państwa;

c. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania (inaczej nazywana jest zasadą praw nabytych i będących w trakcie nazywania) – osoba legitymująca się stażem pracy przebytym na terytorium różnych państw członkowskich UE może uzyskać z każdego z tych państw „cząstkę” emerytury;

d. Zasada zachowania praw nabytych (inaczej zasada transferu świadczeń) – gwarantuje transfer nabytych świadczeń pieniężnych;   świadczenia pieniężne  z  tytułu inwalidztwa, starości, śmierci żywiciela, wypadków przy pracy, chorób zawodowych i zasiłki pogrzebowe nabyte na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku państw członkowskich nie mogą być obniżone, zmienione, zawieszone lub uchylone z tego powodu, że osoba uprawniona do tych świadczeń mieszka na terytorium innego państwa członkowskiego niż to państwo, które jest zobowiązane do wypłaty świadczenia.

Zasady mają zastosowanie do wszystkich obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej. Stosuje sieje do wszystkich pracowników i osób samodzielnie zarobkujących, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu zabezpieczenia społecznego jednego lub kilku państw członkowskich i którzy są obywatelami jednego z tych państw, do uchodźców zamieszkałych na terytorium jednego z państw członkowskich, a także do członków rodziny oraz osób pozostałych przy życiu, którzy są uprawnieni do świadczeń pochodnych po zmarłym pracowniku migrującym.

Powyżej wymienione cztery zasady postępowania dotyczą następujących świadczeń:
• związanych z ryzykiem choroby i macierzyństwa (rzeczowe i pieniężne)
• w razie inwalidztwa, włącznie ze świadczeniami służącymi zachowaniu lub zwiększeniu zdolności do pracy
• na wypadek starości
• w razie śmierci żywiciela rodziny
• przysługujących w razie wypadku przy pracy, choroby zawodowej
• z tytułu bezrobocia
• zasiłków pogrzebowych
• rodzinnych (zasiłków rodzinnych, zasiłków dla sierot).

W 1992 roku wyodrębniono świadczenia o charakterze nieskładkowym i od tego momentu nie podlegają one transferowi do innego państwa członkowskiego. Są one szczególną kategorią świadczeń zabezpieczenia społecznego. W ich zakres wchodzi: pomoc społeczna, pomoc zdrowotna, systemy świadczeń dla ofiar wojny i jej skutków, szczególne świadczenia o charakterze nieskładkowym, postanowienia układów zbiorczych. Podstawową rolę w realizacji poszczególnych świadczeń odgrywają „właściwe władze” (czyli w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego – ministerstwa) i „właściwe instytucje” (instytucje takie jak ZUS, w których składa się wnioski o przyznanie świadczeń, od których mamy prawo otrzymywać świadczenia).

Wskazówki praktyczne:
W okresie poszukiwania pracy za granicą osoba poszukująca wraz z rodziną zachowuje wszelkie świadczenia socjalne nabyte w kraju pochodzenia. Mają oni prawo do nagłej opieki medycznej.

Ponadto zasiłki dla bezrobotnych poszukujących pracy zostają utrzymane pod następującymi warunkami:
-przed wyjazdem bezrobotny musi zapisać się do agencji pracy ostatniego kraju, w którym pracował i prowadził poszukiwanie pracy przez co najmniej cztery tygodnie – w opuszczonym kraju uprzedził urząd, który jest odpowiedzialny za zasiłki, a następnie poprosił o formularz E 303 – w kraju, w którym bezrobotny będzie poszukiwał pracy, należy zapisać się w ciągu siedmiu dni do agencji pracy oraz przedłożyć formularz E 303.

W nowym kraju zasiłek dla bezrobotnych wypłacany jest maksymalnie przez trzy miesiące. Aby zachować zasiłek dla bezrobotnych w innym państwie członkowskim, wydawane jest zaświadczenie zawierające następujące informacje: posiadanie przez bezrobotnego prawa do świadczeń pieniężnych, termin, w ciągu którego bezrobotny musi się zarejestrować jako poszukujący pracy, datę, od której bezrobotny przestał pozostawać w dyspozycji służb zatrudnienia państwa właściwego, kwotę świadczenia, jaką trzeba wypłacić bezrobotnemu. W momencie rozpoczęcia pracy zainteresowany i jego rodzina objęty zostaje systemem ubezpieczeń  społecznych w kraju zatrudnienia. W razie utraty pracy pracownik ma takie same prawa jak obywatel kraju, w którym pracuje.

Podsumowując: po uzyskaniu statusu członka Unii Europejskiej Polska stanie się uczestnikiem koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych. W świetle nowych przepisów, które będą obowiązywały od początku naszego członkostwa, każdy okres przepracowany w dowolnym państwie członkowskim będzie się liczył do przyszłej renty lub emerytury. Dzisiaj w większości przypadków okresy przepracowane za granicą, z punktu widzenia wysokości renty lub emerytury, są okresem straconym. Po wejściu do UE ta oczywista niedogodność po prostu przestanie istnieć. Jest to również istotne dla naszych obywateli, którzy chcą zamieszkać za granicą. Nasi obywatele, którzy zamieszkają za granicą, będą mogli bez problemu transferować emeryturę lub rentę do miejsca swojego pobytu.


C. Uznawanie dyplomów i kwalifikacji w UE

Jedną z większych przeszkód w podejmowaniu pracy w państwach UE stanowi niejasny system uznawania dyplomów. W dużej mierze wynika on z bardzo zróżnicowanych systemów kształcenia. O ile przy uznawaniu dyplomów w celu kontynuacji nauki nie ma większych problemów, o tyle w momencie uznawania nabytych kwalifikacji zawodowych pojawiają się komplikacje. Jak się okazuje, bardzo trudne jest stworzenie wspólnotowych regulacji harmonizujących wymagania kwalifikacyjne dla poszczególnych zawodów.

Zgodnie z dwiema dyrektywami (z 1989 i 1992 roku) obywatele każdego z państw członkowskich mogą wykonywać swój zawód na terytorium innego państwa unijnego, pod warunkiem że mają do tego niezbędne kwalifikacje. Istnieją dwa systemy uznawania kwalifikacji zawodowych w Unii Europejskiej.

Pierwszy – nazywany sektorowym – dotyczy kwalifikacji zawodowych uzyskanych na potrzeby wykonywania zawodu lekarza, pielęgniarki, położnej, dentysty, weterynarza, pewnych czynności w zawodzie farmaceuty. System ten oparty jest na koordynacji systemów kształcenia w ww. zawodach, obowiązujących w państwach członkowskich. Dyplom nabyty w innym państwie członkowskim jest ekwiwalentny do dyplomów wydawanych w państwie przyjmującym dla danego zawodu i na tej podstawie posiadacz dyplomu może być dopuszczony do wykonywania zawodu.

Drugi – tzw. ogólny system uznawania kwalifikacji zawodowych -jest skomplikowany. Dotyczy on bowiem wszystkich pozostałych zawodów, których wykonywanie zależne jest od posiadania kwalifikacji na poziomie średnim lub wyższym. Państwa członkowskie uprawnione są do wprowadzania w ograniczonym zakresie zasad weryfikacji kwalifikacji nabytych w innym państwie członkowskim. Ograniczenie to sprowadzone jest do wyboru jednej z dwóch form:

a) stażu adaptacyjnego – czasu (różnego w państwach członkowskich), w którym obywatel innego państwa członkowskiego może podjąć działalność zawodową, ale tylko pod nadzorem upoważnionego podmiotu państwa przyjmującego (staż przypomina praktykę prowadzoną pod nadzorem państwa przyjmującego)
b) egzaminu kwalifikacyjnego – egzamin odbywa się w języku państwa przyjmującego i zasadniczo powinien obejmować te elementy kształcenia, które są wymagane w państwie przyjmującym, a nie były przedmiotem kształcenia w państwie uzyskania kwalifikacji zawodowych wnioskodawcy; egzamin nie powinien dublować tych egzaminów, które wnioskodawca złożył w państwie nabycia kwalifikacji.

Wyjątek stanowią zawody związane z kształceniem w zakresie systemu prawnego państwa przyjmującego (w tym wypadku to państwo decyduje o wyborze formy weryfikacji kwalifikacji zawodowych). Na zasadę wzajemnego uznawania kwalifikacji nie może powołać się osoba legitymująca się kwalifikacjami uzyskanymi w państwie nie będącym członkiem Wspólnoty, nawet jeśli te odpowiadają wymogom jednego z państw członkowskich. Rada wydała natomiast zalecenie zachęcające państwa członkowskie do uznawania kwalifikacji ich obywateli uzyskanych poza obszarem Piętnastki.

Do momentu uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej kwestie uznawania kwalifikacji mogą okazać się poważnym ograniczeniem emigracji Polaków poszukujących pracy na terenie Wspólnoty. Szczegółowe warunki formalne postępowania prowadzonego w celu uznania kwalifikacji zawodowych są określane w poszczególnych państwach członkowskich.

Be the First to comment.

Leave a Comment